İlişki Kaygısı: Yakın Olmaktan Korkmak

Yakınlık çoğu insan için hem arzu edilen hem de korkutucu bir deneyimdir.Yaklaşmak isteriz; ama yaklaştıkça geri çekiliriz. Bu içsel gelgit, psikanalitik açıdan çok tanıdık bir çatışmadır.

Yakınlık Neden Korkutucudur?

Freud’a göre kişi, çocuklukta yaşadığı ilk bağlanma deneyimlerinin izlerini yetişkinlik ilişkilerine taşır. Eğer bu ilişkilerde güven değil, kırılganlık baskınsa; yakınlık tehlikeli gibi hissedilir.

Jung’un ifadesiyle:

“Yakınlık, kişinin en savunmasız yanını görünür kılar.”

Bu savunmasızlık duygusu, ilişkide kaygı yaratır.

İlişkide İki Uç: Yaklaşma ve Kaçınma

Bazı kişiler aşırı yakın olmak ister; bazıları ise yakınlık büyüdükçe geri çekilir. Bu iki uç arasında sıkışmak, ilişkiyi duygusal bir gelgit hâline getirir.

Lacan, ilişkilerdeki kaygının çoğunun “aradığımız şeyi bulduğumuzda ne yapacağımızı bilememekten” kaynaklandığını söyler. Yani bazen korktuğumuz şey, sevginin yokluğu değil, varlığıdır.

Kaygının Arkasındaki Eski Hikâye

İlişki kaygısı genellikle şunlarla bağlantılıdır:

·       Çocuklukta duygusal erişilmezlik

·       Ebeveynlerin değişken tutumu

·       Değer görmeme ya da sürekli eleştirilme

·       Terk edilme deneyimleri

·       Aile içi güvensizlik

Bion, kişinin ancak duygularının “tutulabildiği” bir ilişki içinde güven geliştirebildiğini söyler.Bu tutma deneyimi yoksa, yakınlık kaygı olur.

Yakın Olmak Cesaret İster

Yakınlık, yalnızca karşıdaki kişiye açılmak değil; kendi duygularımıza da yaklaşmaktır. Moreno, ilişkilerin “karşılaşma anlarında” değiştiğini söyler. Bu karşılaşmalar bazen heyecanlı, bazen de korkutucudur.

İlişki Kaygısı Terapiyle Dönüşür

Terapide kişi, duygusal olarak yakın olmanın aslında ne anlama geldiğini yeniden deneyimler. Terapist yargılamadan, kaybolmadan, uzaklaşmadan oradaysa; kişi kendi içsel güven duygusunu oluşturmaya başlar.

Winnicott’ın dediği gibi:

“Gerçek ilişki, kişinin kendisi olabildiği yerde başlar.”

Sonuç

Yakınlık kaygısı, sevgiye uzaklık değil; sevginin tehlikeli olduğu eski bir hikâyenin izidir.

Bu hikâyeyi fark etmek, ilişkide yeniden bağ kurabilmenin ilk adımıdır.

Kaynaklar:

Freud, S. (2019). Introductory Lectures on Psychoanalysis

Jung, C. G. (2020). Two Essays on Analytical Psychology.

Lacan, J. (2021). Écrits: The first complete edition in English (B. Fink, Trans.)

Winnicott, D. W. (2020). Oyun ve Gerçeklik 

Moreno, J. L. (2019). Who Shall Survive?

Bion, W. R. (2022). Yaşayarak Öğrenmek